TPAO, 1954 yılında, 6327 sayılı kanunla, milli petrol şirketi olarak Türkiye'de kamu adına hidrokarbon arama, sondaj, üretim, rafineri ve pazarlama faaliyetlerini yürütmek amacıyla kurulmuştur.

TPAO, Kuruluşundan bu yana, sektöründe özverili çalışmalarda bulunmuş ve ilgili kanunda kendisine tanınan yasal hakları çerçevesinde pek çok yatırımı gerçekleştirmiştir. Bu dönemde entegre bir petrol şirketi olan TPAO, aramadan üretime, üretimden rafinaja, rafinajdan pazarlama ve taşımacılığa kadar petrol endüstrisinin tüm kollarında faaliyetlerde bulunmuştur. TPAO, Batman, İzmit, Aliağa ve Orta Anadolu Rafinerilerinin yanısıra, Batman-Dörtyol, Kerkük-Yumurtalık, Yumurtalık-Kırıkkale gibi büyük boru hattı projelerinin yanında, Şelmo-Batman, Adıyaman-Sarıl boru hatlarını ve ayrıca, deniz taşımacılığında DİTAŞ-1, TPAO-1 petrol tankerleri ve İstanbul Gübre Sanayi'ni (İGSAŞ) kurmuş, Yarımca ve Aliağa Petrokimya Tesislerinin ana hissedarı olarak inşaasına katkıda bulunmuştur.

1983 ve 1984 yıllarında, Kamu Petrol Sektörünün yeniden yapılandırılması çalışmaları çerçevesinde, 500 milyar TL sermayeli, petrol ve doğal gaz arama, sondaj ve üretiminden sorumlu ve ayrıca 4 bağlı kuruluşu olan BOTAŞ (Boru Hattı ile Taşıma), DİTAŞ (Deniz Yoluyla Taşımacılık), TÜPRAŞ (Rafinaj) ve POAŞ (Pazarlama) vasıtasıyla boru hattı ve deniz taşımacılığı, rafineri, dağıtım ve pazarlama faaliyetlerini yürüten bir Kamu İktisadi Teşebbüsü (KİT) haline dönüştürülmüştür. 1988 yılında, İGSAŞ TPAO'nun bağlı ortaklığı olmuştur. 1989 yılında sermayesini 1 trilyon TL'ye, 1991 yılında ise 3 trilyon TL'ye yükselten, global ekonomiye katkıda bulunan en büyük 50 özel ve kamu şirketi arasında yer alan Ortaklığımızın bugünki kayıtlı sermayesi ise 450 milyon YTL'dir.

KİT'lerin özelleştirilmesi politikası çerçevesinde, TÜPRAŞ, BOTAŞ, DİTAŞ ve İGSAŞ sırasıyla 1987, 1990, 1990, 1993 ve 1998 yıllarında Başbakanlık Kamu Ortaklığı İdaresi'ne devrolmuştur. 1995 yılında ise, BOTAŞ, TPAO'nun bağlı ortaklığı statüsünden çıkarılarak bağımsız bir şirket olmuştur.

TPAO, 1988 yılında hükümetin genel politikaları çerçevesinde ülkemiz ihtiyacı olan ham petrol ve doğal gazın temini için yurtdışında petrol arama faaliyetinde bulunmak üzere “Turkish Petroleum International Company” (TPIC)'i kurmuştur.

TPAO, 1990'ların başında Orta Asya Türki Cumhuriyetleriyle, hidrokarbon arama ve üretim projeleri gerçekleştirme yönündeki ilişkilerimizi geliştirmiş ve bu konuda, Kazakistan ve Azerbaycan otoriteleriyle uluslararası anlaşmalar imzalamıştır. Bu kapsamda, Kazaktürkmunay Ltd. şirketi 9 Ocak 1993 tarihinde imzalanan anlaşmayla kurulmuş, Hazar Denizi'nde, Azerbaycan ACG Projesi kapsamında, 3 büyük sahanın ortak arama ve geliştirilmesini öngören anlaşma ise 20 Eylül 1994 tarihinde imzalanmıştır.

TPAO, Ankara'da Genel Müdürlük, Adıyaman, Batman ve Trakya'da Bölge Müdürlükleri şeklinde teşkilatlandırılmıştır.

Günümüzde, TPAO yurtdışı faaliyetlerini bağlı kuruluşları TPIC, TPOC (Turkish Petroleum Overseas Company), TPBTC (Turkish Petroleum BTC Ltd.), TPSCP (Turkish Petroleum SCP Ltd.) ve tek iştiraki olan Kazakturkmunay Ltd. Ortak Şirketi vasıtasıyla yürütmektedir. TPAO ülkemiz petrol sektörünün hiçbir kolunda tekel konumunda olmayıp, Türkiye'de faaliyet gösteren diğer özel ve kamu şirketleri gibi arama vb. ruhsatlar için Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nden izin almaktadır. Tarihi birikimi ve geçmiş tecrübesiyle, bugün TPAO, Türkiye'deki en zengin hidrokarbon potansiyeline sahip birçok ruhsat alanında yoğun sismik arama çalışmalarını gerçekleştirmiştir. TPAO, geniş faaliyet alanı ve büyük ölçekli bir şirket olması itibariyle, ülkemiz petrol sektöründe lider konuma sahiptir. Hükümet, ülkemizin enerjiye olan ihtiyacı ve bağımlılığı nedeniyle TPAO'nun arama stratejisi ile yakından ilgilenmektedir. TPAO, devlet enerji politikalarının geliştirilmesi ve hayata geçirilmesinde gerekli teknik asistanlığı sağlamaktadır.

1954-2004 yılları arasında, Türkiye'deki jeolojik etütlerin %70'i, jeofizik etütlerin ve sondajların %76'sı TPAO tarafından gerçekleştirilmiştir. Bu faaliyetler sonucunda, TPAO Türkiye toplam hampetrol üretiminin %55'ini, doğal gaz üretiminin ise %93'ünü gerçekleştirmiştir.

2004 sonu itibariyle, TPAO'nun yurtiçi ve yurtdışı sahalarından kümülatif petrol üretimi 510 milyon varile, doğal gaz üretimi ise 6.8 milyar sm3'e ulaşmıştır.

2004'te yıllık 20.2 milyon varil olan toplam hidrokarbon üretiminin, 2009 yılında 55.1 milyon varile ulaşması hedeflenmiştir.

Bunun yanı sıra Ortaklığımız, ülkemizin toplam 1,6 milyar m3 (ülkemiz tüketiminin yaklaşık % 8'i), kapasiteli ilk yer altı doğal gaz depolama projesi olan Silivri Doğal Gaz Depolama Tesislerini 2006 yılında devreye almayı planlamaktadır. Kuzey Marmara ve Değirmenköy sahalarına yaz aylarında ortalama 9,5 milyon m3/gün debi ile enjekte edilecek olan doğal gaz, kış aylarında ortalama 11,5 milyon m3/gün debi ile geri üretilebilecektir.

Ülkemizin sürekli artan petrol ve doğal gaz ihtiyacının, yurtiçi ve yutdışı kaynaklardan arama ve üretim yoluyla temini doğrultusunda, 2004 yılında yeni vizyonunu ve misyonunu belirleyen TPAO, son yıllarda Türkiye'nin aranmamış basenleri ve özellikle denizlerimize yönelerek, gerçekleştirmekte olduğu yoğun arama yatırım faaliyetleriyle yurtiçinde ve dışında büyük bir sıçrama yapmıştır.

2004 yılı içerisinde, Batı Karadeniz deniz alanında Madison Oil ile ortak yapılan yoğun arama çalışmaları sonucunda açılan Ayazlı-1 ve 2005 yılında açılan Akaya-1,2, Ayazlı-3,2 kuyuları ekonomik değerde doğalgaz bulgusu ile sonuçlanmıştır. Diğer taraftan, TPAO-BP Ortaklığındaki Doğu Karadeniz Projesi'nde ilk derin deniz kuyusunun sondajına 2005 yılı Temmuz ayı içerisinde başlanmıştır. Doğu Karadeniz'de aramacılık alanında yaşanan güzel gelişmelere paralel olarak, TPAO ve BP Gürcistan deniz alanlarında Anadarko firmasına ait ruhsatlarda JV anlaşması imzalamışlardır. Karadeniz'de gerçekleştirilen büyük miktardaki arama yatırımları kapsamındaki ortak faaliyetler neticesinde elde edilen olumlu sonuçlar Karadeniz'i dünya çapında ilgi odağı haline getirmiştir. Bu çerçevede, Karadeniz'in bize sunduğu potansiyel fırsatların değerlendirilmesi amacıyla, 2005 yılı içerisinde dünya devi petrol şirketleri ile ortaklık tesisi yönündeki görüşmelere devam edilmektedir.

Diğer taraftan, TPAO'nun yurtdışı faaliyetleri kapsamında, zengin hidrokarbon rezervleri ve yatırım fırsatlarıyla büyük ilgi toplayan Hazar Bölgesi'nde, Azerbaycan sektöründe, uluslararası büyük petrol şirketleri ile konsorsiyumlara katılarak, Azeri-Çıralı-Güneşli (%6,75), Şah Deniz (%9) ve Alov (%10) Projeleri olmak üzere 3 büyük projede arama ve üretim faaliyetlerinde bulunması ve Kazakistan'da ikili ortaklıkla üretim vb. faaliyetlerini yürütmesi ulusal bir başarıdır. Ayrıca, TPAO, Libya ve Cezayir'deki arama ruhsatlarında çalışmalarını devam ettirmekte olup, Türkmenistan, Suriye, Irak, Mısır ve Rusya'da ise hidrokarbon potansiyeli bulunan arama ve geliştirme sahalarına yönelik yakın ilgisini sürdürmektedir.

Türkiye, stratejik ve coğrafi konumu itibariyle, Balkanlar, Orta Doğu ve Kafkasya gibi son derece önemli üç bölgenin kavşak noktasında bulunmasının yanı sıra, Hazar Bölgesi petrollerinin dünya pazarlarına taşınmasında terminal ve enerji köprüsü olma özelliğine sahiptir. Bu manada, Bakü-Tiflis-Ceyhan Ham Petrol Boru Hattı ve Güney Kafkasya Doğal Gaz Boru Hattı Projeleri'nde TPAO, sırasıyla %6,53 ve %9 hisseye sahip olup, BTC Projesi çerçevesinde Ceyhan'dan ilk hampetrol ihracının Kasım 2005 tarihinde, Şah Deniz doğal gazını Türkiye-Gürcistan sınırına taşıyacak olan SCP Projesi'nde ise ilk gaz sevkinin 2006 yılının dördüncü çeyreğinde gerçekleşmesi planlanmaktadır.

Kuruluşundan bu yana yurtiçi ve yurtdışında petrol ve doğal gaz arama, sondaj ve üretim faaliyetlerini, özveri, cesaret, kararlılık, azimli çalışma prensibi ve başarı ile gerçekleştiren, yetişmiş insan gücü ve güçlü organizasyon yapısı yanında gelişmiş teknolojisi ile dünyadaki büyük petrol şirketleri ile yarışan TPAO, bu başarılarını sahip olduğu vizyonu ve misyonu doğrultusunda, önümüzdeki yıllarda da devam ettirecektir.

www.tpao.gov.tr